Sang bao thăng trầm của lịch sử, trong số 70 địa chỉ đình làng mà họa sĩ Nguyễn Thế Sơn đã ghi nhận quanh phố cổ nay chỉ còn rất ít trong số đó hiện hữu và còn ít hơn nữa những đình giữ được không gian và thói quen sinh hoạt cộng đồng đặc trưng vốn có
Dù đó là cách tiếp cận của các nghệ sĩ, cách tiếp cận mang nặng tính nghệ thuật nhưng nó đã đánh thức được phần rất sâu trong ký ức về một cuộc sống xưa của Hà Nội với những thị dân, với tiếng lanh canh, rộn rã của những làng nghề truyền thống. Nhận mặt đình làng Trong kí vãng, đình đã có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống ý thức, linh tính của người dân, hướng người dân đến sự tốt lành, đến cái thiện cho gia đình, từng lớp, tránh xa điều ác.
Khi chuyển về phố, nơi đất chật, người đông thì đình làng dần có thay đổi, thích ứng hơn với tình cảnh. Đến giờ, rất nhiều ngôi đình là nơi ở của các hộ dân sống chen chúc… Đình không còn giữ được sự sơ khai, thuần chất như thuở ban sơ.
Những ngôi đình của Hà Nội xưa, giờ được các chủ nhân mới sử dụng để sản xuất, kinh doanh đủ loại ngành nghề.
Một số đình không còn giữ được dáng dấp, kiến trúc sơ khai mà bị bó hẹp lại cùng tốc độ xâm lấn của người dân sống xung quanh. Nhiều ngôi đình đã hoàn toàn biến mất và thay vào đó là nhà nghỉ, nhà băng, quán bar… như đình Du Vũ ở 42 Hàng Da giờ thành quán cà phê; đình Cổ Tân ở 166 Trần Quang Khải giờ thành trụ sở ngân hàng; đình Hoa Thị tại 90B Hàng Đào giờ thành cửa hàng thời trang.
Nhìn vào không gian kiến trúc, vào hoa văn chạm trổ mà người ta có thể biết ngay phường thợ đó kết đoàn hay không, làm ăn giàu có hay khốn khó.
Vì vậy, không chỉ là lời cảnh báo, chính những bức ảnh không lời, những khung hình nhấp nhô, cái cao, cái thấp ấy đã đánh thức bao tâm hồn khao khát cùng hướng về với đình làng. Điều đặc biệt là chỉ trong một phạm vi không lớn của khu vực 36 phố phường nhưng từng làng nghề khác nhau lại có “ngôi nhà chung” không giống nhau.
Có những địa điểm mà ngay cả tác giả cũng không dám tin vào mắt mình khi dấu tích của ngôi đình cách đó chỉ vài chục năm giờ đã không còn nữa mà giờ nơi đó, số nhà ấy sừng sững mọc lên tòa khách sạn sang trọng và hiện đại. Đình Đồng Môn (số 8, Hàng Cân, Hà Nội) trở thành nơi bán công cụ bơi. MAI AN. Ông tâm sự: dù rằng tôi là người nghiên cứu và bảo tàng vốn cổ nhưng đây là lần trước nhất có được cái nhìn tụ hội về một loại hình kiến trúc, văn hóa mang tính đặc thù của người dân hàng phố (tên gọi thân tình của Hà Nội 36 phố).
Thành thử, có tổ đình ngự trong không gian đẹp nhưng nhiều đình thậm chí chuyển sang hình dáng ống nằm hòa giữa khu phố cổ. Nhưng bây giờ, không những bị quên lãng mà đình còn bị triệt để tận dụng, xâm lấn, xâm cư, đập phá, cải tạo, hủy hoại làm biến dạng các kiến trúc đặc sắc. Đó chính là câu trả lời đắt giá cho hành trình đi tìm nguồn gốc của văn hóa Việt.
GS-TS Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc bảo tồn Dân tộc học, không giấu nổi sự ngạc nhiên khi bước chân vào không gian đặc biệt này. Đó cũng chính là tâm cảnh của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, tác giả của 70 bức ảnh Nhận diện về đình làng, đã cảm nhận và chuyển tải được nguyên lành đến với mỗi người khi xem tác phẩm của mình.
Đâu rồi hồn xưa, đình cũ Nạn xâm phạm không gian di tích lịch sử, trong đó có các ngôi đình, cùng với nạn trùng tu vô tổ chức làm biến dạng di sản; sự thiếu quan hoài, thiếu hiểu biết khiến di sản vẫn tồn tại mà như bị tách ra khỏi đời sống.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét