Văn mẹo hay nhân tương khinh!.

Sinh tiền Puskin từng cao ngạo mà nói một cuốn tiểu thuyết của mình ra đời là nhờ “ở một Puskin thần thánh”.

Thôi thì "văn nhân tương khinh" đôi khi cũng đáng yêu, nhưng chỉ là "đôi khi" thôi, về căn bản vẫn phải biết mình, biết người, biết kiềm chế cảm xúc và dục vọng, biết cảm nhận và lắng nghe. Người xưa hay lấy chữ "khắc kỷ" để răn mình. Cũng chính đại văn hào L. Càng công phu với con mình bao lăm thì càng yêu quý nó bấy nhiêu. Mà bình thường thì bác mẹ nào chả yêu con.

Bao lăm tuấn kiệt, máu nóng ông ta đã rút ra để kiến tạo ra cuộc sống thứ hai này. THANH NGUYÊN. Nhưng “văn nhân tương khinh” ở góc độ đạo đức thì khó chấp nhận. Có thể lý giải những điều ấy như thế này: Tác phẩm là đứa con tinh thần của nghệ sĩ. Thế nhưng L. Cũng là một cách nhắc nhở trần gian: Đừng nghe những lời văn nhân nói xấu nhau. Nên chi nghệ sĩ có yêu đứa con của mình một cách cực đoan cũng là dễ hiểu.

Những sự ấy vẫn có thể chấp nhận được bởi họ thực sự là những hào kiệt được kiểm chứng qua tác phẩm. Tức là ông tự phong mình vào bậc “thần thánh”.

Cụ Nguyễn Công Trứ nổi tiếng “ngất ngưởng” thường cưỡi bò, con bò lại được che cái thúng ở phía sau. Nhưng cái “ngông” của các văn sĩ lại thường được nhắc tới như để nhấn mạnh tới cá tính khác người, coi thường sự đời của họ. Cuộc sống này không phải là bản thân đời sống, nó chỉ là những mô hình của đời sống và độc lập với đời sống thực.

Tônxtôi gửi thư cho Sêkhôp, một cây đại thụ của văn xuôi Nga: “Anh có biết không, tôi không thể chịu được kịch của Sếchxpia, mà kịch của anh thì lại còn tồi hơn thế”. Khổ nỗi, những sự này lại thường có ở những nghệ sĩ “thường thường bậc trung”, bởi cái vốn kiến văn và thiên tài ở họ chưa đủ đầy nên mới để cho sự đố kỵ, ích kỷ chảy vào trong cái nhân cách còn rỗng văn hóa.

Không biết có thần có thánh thật không, nhưng lời tự nhận của Puskin có lý bởi tác phẩm của ông quá hay, có thể coi vào hàng kiệt tác. Thì mới thành người lớn được. Tuyên ngôn của họ, ở một chừng mực nào đó lại là một khẳng định cho thiên tài của chính họ. Dĩ nhiên ta chỉ cảm thông với cách xử sự có phần cực đoan đáng yêu của những tuấn kiệt! Đó là sự “văn nhân tương khinh” ở mặt nghề.

Có người hỏi để làm gì, cụ đáp: Để che điều tiếng gian. Trước khi mạn phép một vài giảng giải, xin chứng minh bằng mấy ví dụ. Thật là cao ngạo, tự cao! Trong văn học đương đại, có giai thoại sinh tiền Nguyễn Bính từng tự cho mình, về thơ lục bát thì ngoài Nguyễn Du ra chỉ có Nguyễn Bính mà thôi… Nam Cao cũng từng cho tài như Gorki hay Lỗ Tấn cũng chưa là gì… Những chi tiết này có thật hay không thì chưa chắc chắn, nhưng kiên cố là có sự “văn mình vợ người” (văn mình luôn hay, vợ người thì luôn đẹp) ở các nhà văn nổi danh.

Nên ông ta yêu nó, chăm sóc nó, trân trọng nó là tất yếu, cũng nên mà dẫn đến coi nhẹ, có khi khinh thường các cuộc sống khác, kể cả cuộc sống thực ngoài đời. QĐND  - Cổ nhân đã đúc kết thành một nhận định: “tao nhân tương khinh”, có nghĩa là những kẻ tao nhân thì hay khinh nhau. Mặt khác, xét về bản chất sáng tạo thì nghệ sĩ luôn phải sáng tạo ra một cuộc sống khác, cuộc sống trong tác phẩm.

Ở ta, lên đường từ căn tính cả nể, sợ liên lụy nên những nhận định liền, cực đoan của các tao nhân về nhau ít được ban bố. Tônxtôi lại phủ nhận: “Tôi đã đọc “Người con gái viên đại úy”, chao ôi, phải thú thiệt rằng văn xuôi của Puskin hiện đã cũ rồi, không phải cũ vì cú pháp, mà vì cách trình bày… Những truyện của Puskin giờ đây trống trải thế nào ấy”.

Có văn sĩ lại nói tác phẩm kia của nhà văn nọ chỉ đáng để ở “nhà xia”… Đấy đích thị là sự thiếu tri thức của cái phông học thức mỏng manh, tầm nhìn thiển cận, lòng dạ hẹp hòi.

Nghệ sĩ luôn phải sống ở hai đời sống, một đời sống thực ngoài đời và một đời sống có trong tác phẩm.

Có nhà văn ra mặt (không viết báo) khinh tác phẩm của đồng nghiệp, coi đó chỉ là mớ “rẻ rách”.