Sàng lọc tốt hơn nghiệt ngã

Ngô Thanh Vân vươn lên tầm cao mới khi chạm ngõ điện ảnh. Sự bung nở về nhu cầu "lấn sân" sang các ngành nghệ thuật khác của các nghệ sĩ biểu diễn thế tất kéo theo nhu cầu về các trọng điểm đào tạo kỹ năng nghệ thuật. Tuy nhiên, cũng giống như sự ngẫu hứng của các nghệ sĩ khi muốn thử sức ở lĩnh vực mới, các trọng điểm đào tạo nghệ thuật bây giờ hầu hết đều thiếu chuyên nghiệp, cốt theo hình thức người đi trước truyền nghề, kinh nghiệm cho người đi sau. Thực tại cho thấy, đào tạo một nghệ sĩ đa năng, theo đúng nghĩa chuyên nghiệp và hiện đại, lại đang là một câu chuyện khác. Đa năng kiểu... Việt Nam Học theo các mô hình đào tạo của Hàn Quốc là cốt tử, song các trọng điểm, "lò" đào tạo nghệ thuật trong nước lại không có được quy trình bài bản để kiến lập nên các ngôi sao đa năng như nền công nghiệp văn hóa đang khá phát triển này. Hồ hết các trọng tâm, công ty đào tạo nghệ sĩ Việt Nam đều ra đời và hoạt động dựa trên một vài tên tuổi nghệ sĩ đã ít nhiều gặt hái thành công, và các "gà" được đào tạo tại các "lò" này đều rập khuôn theo mô hình, kinh nghiệm của các nghệ sĩ đó. Trước sức ép của một số công ty nước ngoài đang tầng thị trường tại Việt Nam, các công ty trong nước cũng bắt đầu có chiến lược bài bản hơn, song vẫn rất manh mún, thiếu chuyên nghiệp cả trong mô hình đào tạo cũng như chiến lược phát triển, quảng bá ngôi sao của mình. Tuy nhu cầu "đa năng" rất lớn, nhưng rất ít nghệ sĩ ưng ý hy sinh những thành công hiện có để đầu tư cho bước ngoặt mới trong sự nghiệp, thật sự ưng trả giá và dấn thân trang nghiêm như những ngôi sao đã gặt hái thành công: Hồ Ngọc Hà, Ngô Thanh Vân... Vì vậy, sự "đa năng" vẫn chỉ được xem như một cuộc dạo chơi mang tính ăn may nhiều hơn là những trải nghiệm, cống hiến nghệ thuật. Ngay cả khi chẳng thể thành công trong địa hạt mới, thì cũng rất ít nghệ sĩ đủ gan dạ dừng "cuộc chơi", và các trọng tâm đào tạo thì cũng bất chấp năng lực thực tại, miễn sao người học có nhu cầu. Hiểu đúng về "đào tạo đa năng" "Đào tạo đa năng" không có tức thị các sinh viên nghệ thuật sẽ phải học để làm tất mọi công việc của các chuyên ngành mà họ không tuyển lựa. Người xưa thường nói "nhất nghệ tinh nhất thân vinh" là cho nên. Và điều đó luôn đúng cho tới bữa nay. Tuy nhiên đời sống văn hóa nghệ thuật thời kỳ kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế là một tổng thể, trong đó những người nghệ sĩ và các tác phẩm của họ khó có thể gặt hái thành công nếu thiếu các bệ phóng liên ngành chung quanh. "Đào tạo đa năng" được hiểu là dạy cho sinh viên nghệ thuật nắm bắt được kiến thức và kinh nghiệm sâu rộng về ắt các chuyên ngành có mối liên quan hữu cơ với chuyên ngành mà họ đã chọn lựa để khi ra trường có đầy đủ hiểu biết và kỹ năng phát triển chuyên ngành riêng của mình một cách hiệu quả và thành công nhất trong sự tác động hỗ tương với các chuyên ngành khác. Trong nghệ thuật sàn diễn biểu diễn, điện ảnh và truyền hình, "đào tạo đa năng" càng trở thành đặc biệt quan trọng. Một sinh viên chuyên ngành trình diễn cần phải hiểu kịch bản đã được sáng tác như thế nào? Công tác đạo diễn dàn dựng ra sao? Các nhà sản xuất cần làm những gì để đưa chương trình đến với công chúng? Các chuyên gia kỹ thuật và hậu cần phải chuẩn bị những gì? Những con đường tiếp thị nào đưa chương trình đến với khán giả chính xác và nhanh nhất. "Đào tạo đa năng" còn có hiệu quả to lớn khác là giúp trả sinh viên nghệ thuật về đúng với năng khiếu và sở trường của họ. Thực tiễn đào tạo cho thấy ham và năng lực là hai khía cạnh hoàn toàn khác nhau. Có những học viên mê say trở thành diễn viên nhưng qua thực tế đào tạo đa năng và trải nghiệm các chuyên ngành khác nhau, họ bỗng thấy mình có năng lực và thúc theo học chuyên ngành sản xuất hay sáng tác hơn vì chưng họ cảm thấy không thoải mái trên sàn diễn hay trước ống kính. Trái lại có khá nhiều người đăng ký theo học sinh sản, hay đạo diễn nhưng bản chất qua trải nghiệm biểu diễn thì lại là những diễn viên bẩm sinh. Và thỉnh thoảng có cả những trường hợp sinh viên ham vào học tại các trọng tâm đào tạo nghệ thuật để tự nhận ra rằng họ đã sinh ra để làm các ngành nghề khác chứ không phải nghệ thuật. Mô hình đào tạo đa năng là một cái phễu sàng lọc khôn xiết nghiệt ngã. Nó làm lộ diện khá nhanh tính tự đắc và tự kỷ vốn tiềm tàng trong "cái tôi" của các học viên trẻ. Một "cái tôi" trong hình dung và mơ mộng sẽ bị thách thức bởi một "cái tôi" phải trải nghiệm qua thực tiễn với nhiều cách tư duy, nhiều hoàn cảnh và điều kiện làm việc của các chuyên ngành khác nhau. Các diễn viên trẻ sẽ biết cảm thông với tác giả, đạo diễn và nhà sinh sản hơn. Họ hiểu để cho họ trang điểm, ăn mặc đẹp và đứng trên sàn diễn là sự nặng nhọc của nhiều người với một quá trình kết nối khôn cùng phức tạp. Những tranh cãi và dị đồng không cấp thiết được nhường chỗ cho các phản biện đầy hiểu biết và thực tế trong các buổi làm việc theo nhóm. Để đào tạo được những nghệ sĩ đa năng là công việc hoàn toàn không đơn giản. Thực tế của nhiều trọng tâm đào tạo nghệ thuật trình diễn quốc tế cho thấy không phải bất cứ sinh viên nào học chương trình đào tạo đa năng đều sẽ trở nên một nghệ sĩ đa năng. Quy luật muôn thuở của nghệ thuật là sự sàng lọc, đào thải và thay mới để đảm bảo cho những đề nghị sáng tạo mới. Bởi thế, khi đã đào tạo được một nghệ sĩ đa năng theo đúng nghĩa của khái niệm này, chúng ta đã thật sự đào tạo thêm một rường cột sáng tạo mới, bổ sung cho nền móng của đời sống văn hóa nghệ thuật. * Từ ngày 5-9 đến ngày 10-9, Festival các Trường đào tạo Kịch nghệ và sàn diễn trình diễn Quốc tế lần thứ nhất (do Công ty TNHH Mỹ Phát tổ chức) sẽ diễn ra tại Trường Múa TP Hồ Chí Minh. Festival cuộn gần 20 đoàn đến từ các nhà nước và vùng bờ cõi. Ngoài các chương trình trình diễn sàn diễn, thực hiện kỹ năng chuyên môn và giao lưu nghề nghiệp giữa các trường sàn diễn quốc tế, Festival sẽ là nhịp trao đổi các vấn đề khoa học trong việc giảng dạy và học tập tại các trường sàn diễn trong khu vực châu Á - yên bình Dương giờ. Đạo diễn Lê Quý Dương, Tổng đạo diễn Chương trình Liên hoan cũng sẽ là người đề dẫn chuyên đề Xây dựng chương trình đào tạo đa năng trong nghệ thuật trình diễn (Multiple Skilled Training in Performing Arts) tại hội thảo khoa học chính thức được tổ chức trong khuôn khổ Festival. Người mẫu, diễn viên Andrea trong phim Hai phía chân trời. PHƯƠNG LÊ